Location Локација

ДТЦ "Мавровка"
сутерен - лок.72 Б,Скопје

Дарко Џартовски

Адвокат

consultation Контакт

+389(0)78 235 733

info@dzartovski.com

Латински Изреки

РИМСКИТЕ ПРАВНИ ИНСТИТУТИ И ИЗРЕКИ СЕ ТЕМЕЛ НА СИТЕ СВЕТСКИ ПРАВНИ СИСТЕМИ БИДЕЈКИ НА ДИРЕКТЕН ИЛИ ИНДИРЕКТЕН НАЧИН ЈА СОЧИНУВААТ НИВНАТА СУШТИНА. ГОЛЕМ БРОЈ ОД ОВИЕ ИЗРЕКИ МНОГУ НАРОДИ ГИ СМЕТААТ ЗА СВОИ ИАКО ИСТИТЕ СЕ ЛАТИНСКИ, ПРЕВЗЕМЕНИ ОД РИМЈАНИТЕ.

1.Debitor rei certae, rei interitu liberator.
Должникот на индивидуално определена ствар се ослободува од обврската по нејзината пропаст. По пропаѓањето, индивидуално определената ствар (уникатна уметничка слика, рачноизработена скулптура) не може да се бара да биде вратена. Ова не задира во останатите права на доверитолеот како надомест на штета, претрпен душевен бол и сл.
2.Genera non perunt.
Ствари кои се определени по вид (род) не пропаѓаат. Доколку ваквата ствар (пр. бензин, шеќер, јаглен) пропадне истата мора да се врати. Доколку некој позајми 10кг јаглен и истиот му биде украден или изгубен мора да му го врати на сопственикот и не може да се брани со фактот дека таквата ствар пропаднала.
3.In alternativis electio est debitoris.
При алтернативните облигации, правото на избор му припаѓа на должникот. Доколку е договорено долгот да се врати во пари или во некои други добра, исклучиво право на избор има должникот дали ќе го врати долгот во пари или во некои од останатите предвидени добра.
4.Impossibilium nulla obligatio est (Celsus).
Ништовна е невозможната обврска. Не може да се очекива исполнување на невозможна обврска. Превземањето на ваков вид обврски е ништовно и не произведува никакво правно дејство.
5.Falsa demonstratio non nocet (Gaius – D. 35, 1, 17, pr.).
Неточниот опис не штети. Доколку се направи грешка при описот но притоа е јасно на што точно се мислело, неточниот опис нема влијание врз правното дело.
6.Qui tacet consentire non videtur.
Кој молчи, не се согласува. Молчењето не може да се смета како одобрување или давање на позитивен одговор. Овој институт подоцна бил погрешно (спротивно) протолкуван во насока на тоа нека кој молчи се согласува. Сите современи и демократски правни системи се враќаат на изворното, односно римското толкување.
7.Error (ignorantia) iuris nocet, facti non nocet (Paulus – D. 22, 6, 9, pr.).
Заблудата (непознавањето) на правото штети, заблудата за фактите не штети.
8.Forma dat esse rei.
Формата ја дава суштината на нештата.
9.Alteri stipulari nemo potest.
Никој не може со изјава на своја волја да обврзе друг. Тргнувајки од постулатот дека секое лице има своја сопствена волја се доаѓа до ова правило.
10. In dubio pro debitore.
При сомнеж, договорот треба да се толкува во корист на должникот.
11.In dubio contra stipulatorem.
При сомнеж договорот треба да се толкува на штета на оној кој го составил. Се претпоставува дека лице кое пристапило кон потпишување на договор треба да има поповолна положба во однос на оној кој го составил истиот. Доколку во ваквиот договор постои спорна одредба, истата треба да се толкува во корист на лицето кое пристапило кон потпишување на договорот
12.Contractus contrahentibus lex esto (Sec. Papinianus – D. 16,3,24).
Договорот нека биде закон за страните. (Pacta sunt servanda).
13.Quod ab initio vitiosum est, non producit effectum.
Што е ништовно од почеток, не произведува правни дејствија, како да никогаш не ни постоело.
14.Quod nullum est, nullum producit effectum.
Што е ништовно не произведува никакви правни последици.
15.Nemo plus iuris ad / in alium transfere potest quam ipse habet.
Никој, никому не може да му пренесе повеќе права отколку што тој самиот има.
16.Resolutio iure dantis, resolvitur ius accipientis.
Со престанокот на правата на оној кој ги пренесува, престануваат и правата на оној кој ги стекнува.
17.Nemo auditur propriam turpitudinem allegans.
Не треба да се слуша оној кој се повикува на сопствениот срам
18.Venire contra factum proprium.
Противречно однесување (спротивно на претходното, пораното)
19.Solus consensus obligat.
Спогодбата сама по себе обврзува.
20.Exceptio non adimpleti contractus.
Приговор на неисполнет договор.
21.Actio redhibitoria.
Тужба за раскинување на договор.
22.Actio quanti minoris.
Тужба за намалување на цена.
23.Neminem laedere.
Забрането е предизвикување штета на друг.
24.Culpa lata dolo aequiparatur.
Грубото невнимание се изедначува со намера.
25.Damnum emergens.
Стварна штета
26.Lucrum cessans.
Пропуштена корист.
27.Culpa in inspiciendo.
Вина поради недоволно внимание.
28.Culpa in instruendo.
Вина поради недоволно инструкции
29.Culpa in eligendo.
Вина поради погрешен избор.
30.Iure naturae aequm est neminem cum alterius detrimento et iniuria fieri locupletiorem.
Општ принцип на правичност е никој да не се збогати на начин што на друг ќе му причини неправда.
31.Condictio sine causa.
Збогатување без основ.
32.Negotiorum gestio.
Неовластено вршење на туѓи работи.
33.Negotiorum gestio utilis.
Корисно (овластено) вршење на туѓи работи.
34.Negotiorum gestio necessaria.
Нужно неовластено вршење на туѓи работи.
35.Qui suo iure utitur, neminem laedit
Кој го користи своето право никому не нанесува штета.
36.Mora debitoris (solvendi).
Доцнење на должникот.
37.Mora creditoris (accipiendi).
Доцнење на доверителот
38.Dies interpellat pro homine.
Рокот опоменува наместо човекот. Доколку одредена обврска има определен рок со кој исполнувањето е врзано, доверителот не е должен да го опоменува должникот, должникот е должен да води сметка за исполнување на обврската навремено.
39.Pactum de non petendo.
Ветување на доверителот дека нема да го тужи должникот.
40.Pactum de cedendo.
Договор за отстапување на побарување (цесија)
41.Praetium commune.
Општа (пазарна) вредност на ствари.
42.Praetium singulare.
Индивидуална вредност на ствари
43.Testis unus, testis nullus.
Сведок еден, сведок ниеден. Доколку постои само еден сведок не е доволен доказ. Повеќе сведоци ја зголемуваат веројатноста дека нивните искази се вистинити.
44.Alea iacta est (Cezar).
Коцката е фрлена.
45.Morbum et pauperitatem celare, imprudenter est.
Неразумно е да се крие болест и сиромаштија.
46.Avaritia est radix omnium malorum.
Лакомоста е корен на секое зло.
47.E cantu cognoscitur avis.
Птицата по песната се познава. Не мора да се види прицата за да се знае за каква птица се работи. Идејата се состои во тоа што не мора секогаш нешто да се види за да се заклучи врз основа на другите факти и околности за што се работи.
48.Ex minimus seminibus nascuntur ingentia.
Од најситните семиња никнуваат крупни ствари.
49.Adiatur et altera pars.
Нека се сослуша и другата (спротивната) страна. Основ на правичност во секоја постапка.
50.Alter ego.
Второто јас (другото лице на иста личност)
51.Amor omnia vincit.
Љубовта се победува.
52.Audaces fortuna iuvat
Храбрите ги прати среќата.
53.Bona fides.
Добра вера. Во најдобра намера. Во чесна намера.
54.Clara pacta, boni amici.
Чиста сметка долга љубов.
55.Cornix cornici oculos non effodiet.
Врана на врана очи не вади. Крадец препознава друг крадец, сличните се препознаваат.
56.Curriculum vitae.
Животен тек, биографија.
57.Dum vivis sperare decet.
Додека живееш треба да се надеваш.
58.Duobus ligantibus tertius gaudet.
Додека двајца се караат, третиот користи.
59.Errando discimus.
На грешките се учи
60.Fieri potest ut amici inimici fiant.
Можно е пријателите да станат непријатели
61.Finis coronat opus.
Крајот делото го краси.
62.In dubio pro reo.
При сомнеж треба да се одлучи во корист на тужениот
63.Iniuriam qui facturus est, iam fecit.
Кој планира да стори неправда, веќе ја сторил
64.Ipso facto.
Само по себе (се подразбира)
65.Lapsus calami.
Грешка при пишување
66.Lege artis.
По правило
67.Manu propria.
Со сопствена рака (своерачно)
68.Memoria minuitur nisi eam exerceas.
Помнењето слабее ако не го вежбаш.
69.Nulla lingua tam dificillis est quin disci possit.
Ниеден јазик не е толку тежок да не може да се научи
70.Periculum in mora
Одолговлекувањето е погубно.
71.Qualis rex, talis grex.
Каков пастир такво стадо
72.Quot capita, tot sententiae.
Колку глави толку мислења.
73.Quot linguas calles, tot homines vales.
Колку јазици знаеш толку луѓе вредиш.
74.Repetitio est mater studiorum.
Повторувањето е мајка на знаењето.
75.Vim vi repellere licet.
Дозволено е со сила да се одбие сила.
76.Viribus unitis.
Со здружени (заеднички) сили)
77.Vis vitalis.
Животна сила
78.Per aspera ad astra.
Низ трње до ѕвезди. Трновит е патот до успехот но сепак треба да се помине.